previous pauseresume next

بهداشت پرتوهای یونیزان

پیشگفتار

استفاده ی روزافزون از پرتوهای یونیزان در زمینه‌های مختلف مانند تولید انرژی، پزشکی، صنعت، آموزش و تحقیقات سبب شده است که مبحث حفاظت در برابر پرتوهای یونساز روز به روز اهمیت بیشتری پیدا کند. کتاب فیزیک بهداشت پرتوهای یونیزان مجموعه ای از مفاهیم فیزیک هسته‌ای، استاندارد‌های حفاظت، کاربرد پرتو‌ها در رشته‌های مختلف، و مثال‌های عملی از مشکلات حفاظتی که ممکن است روی دهد را فراهم می‌کند. این کتاب گزیده ای از مباحثی است که مولف در طول سال‌ها تدریس در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان به آنها پرداخته است. در تهیه این کتاب سعی شده است که به مفاهیم فیزیک پرتوها به زبان ساده و در سطح فیزیک پایه پرداخته شود تا برای آموزش دانشجویان رشته‌های مختلف پیرا پزشکی و بهداشت قابل استفاده باشد.

در فصل اول این کتاب، پس از معرفی انواع پرتو‌های یونیزان و مشخصات آنها شامل ماهیت فیزیکی و منشا و نحوه ی تولید، چگونگی همکنش پرتو‌ها با مواد از جمله با بدن انسان از دید کاربردهای تشخیصی، بالینی و حفاظتی بررسی شده است. در فصل دوم شاخص‌ها، کمیت‌ها و واحدهای مربوط به آشکارسازی پرتوها در محیط و اندازه‌گیری جذب  آنها در مواد ارائه شده است. آثار بیولوژیکی پرتوها شامل آستانه های دوز برای ایجاد آثار قطعی و مدل های پیش‌بینی ریسک آثار آماری در فصل سوم ارائه شده است. حفاظت در برابر پرتوهای یونساز نه تنها برای افراد بلکه از دید محیط زیست (اثر بر آب، هوا و خاک) نیز لازم است مورد توجه قرار گیرد. در فصل چهارم به مبحث رادیواکتیویته طبیعی و مصنوعی در محیط زیست و تاثیر آن بر تابش زمینه پرداخته شده است. آشکارسازها و دوزیمتر های تابش از ابزار های ضروری برای سنجش آلودگی‌های ناشی از منابع پرتو زا و اطمینان از اثر بخشی اقدامات حفاظتی می باشند که در فصل پنجم به معرفی آنها و شرح طرز کار آنها پرداخته شده است. فصل های ششم و هفتم به روشهای حفاظت در برابر آلودگی‌های خارج از بدن و نحوه تعیین استانداردهای محیطی برای جلوگیری از ورود آلودگی‌ها‌ی پرتوزا به بدن انسان می پردازد. تولید انرژی در راکتور های هسته‌ای و تاثیر این صنعت بر سلامت محیط زیست و مدیریت پسماندهای اتمی در فصل هشتم کتاب به طور جامع مطرح شده است. از منابع پرتوزا به طور گسترده در پزشکی برای تشخیص و درمان بیماری‌ها استفاده می‌شود. نظر به اینکه یکی از راههای انتشار آلودگی‌های پرتوی به محیط‌زیست از طریق کاربرد‌های پزشکی صورت می‌گیرد،  در فصل نهم به این کاربردها و بررسی خطر‌های احتمالی پرداخته شده است. قبل از ساخت و یا توسعه ی تاسیسات هسته ای، لازم است احتمال انتشار آلودگی‌های پرتو زا از این تاسیسات به محیط زیست و تاثیر زیانبارآنها بر سلامت  عموم مردم پیش‌بینی شود. ارزیابی رادیولوژیكی فرایندی است که برای پیش‌بینی و تخمین نتایج و تاثیر نشر مواد رادیو اکتیو در بیوسفر به کار می‌رود. در فصل ده، فرایند تخمین مقادیر دوز و ریسک آثار زیانبار بر سلامتی انسانها از رها شدن احتمالی مواد رادیواکتیو در محیط معرفی شده است.

سرانجام ضروری می‌دانم مراتب سپاس از همسرم را بیان نمایم چه بی شک بدون کمک و همراهی او این تلاش بدینگونه به ثمر نمی رسید. همچنین از فرزندانم امیر و شرمین پورمقدس که در تدوین، ویرایش و طراحی کتاب  به من یاری رسانده اند  قدردانی و تشکر می‌کنم. همچنین لازم می‌دانم  از اساتید گرامی، همکاران محترم و دانشجویان عزیز  که ایده‌ها و راهنمایی‌هایشان به پر بارتر شدن این مجموعه انجامید تشکر و قدردانی کنم و تقاضا نمایم با تذکرات مفید خود  اینجانب را مرهون عنایات خود نمایند.